Xırdalan · Masazır · Lənkəran @dr.feridmemmedoff

Dr. Fərid MəmmədovHəkim-psixiatr
Menyu
Qəbula yazılın
Narahatlıq, stress və bədən şikayətləri

Obsessiv-kompulsiv pozuntu (OKP)

İdarə olunmayan təkrarlanan fikirlər və həddindən artıq təkrarlanan davranışlar.

  • Oxuma müddəti: ~2 dəq
  • 5 elmi mənbə
  • Son yenilənmə: 13.09.2026

OKP nədir?

Obsessiv-kompulsiv pozuntu idarə olunmayan, təkrarlanan fikirlər (obsessiyalar), təkrarlanan və həddindən artıq davranışlar (kompulsiyalar) və ya hər ikisi ilə xarakterizə olunan pozuntudur [1]. OKP həm DSM-5, həm də XBT-11 təsnifatlarında “obsessiv-kompulsiv və əlaqəli pozuntular” qrupunun əsas nümunəsidir [2]. Əlamətlər insanda əhəmiyyətli narahatlıq yaradır və ya şəxsi, ailə, sosial, təhsil və peşə fəaliyyətini pozur [3].

Nə dərəcədə yayılıb?

34 epidemioloji tədqiqatı birləşdirən meta-analizə görə, OKP-nin həyat boyu yayılması 1,3%-dir; qadınlarda (1,5%) kişilərə (1,0%) nisbətən təxminən 1,6 dəfə çox rast gəlinir [4]. OKP xroniki gedişli və dünyada əhəmiyyətli əlilliyə səbəb olan vəziyyətdir; çox vaxt gec aşkarlanır və kifayət qədər müalicə olunmur [2]. Əlamətlər istənilən yaşda başlaya bilər, lakin adətən uşaqlığın sonu ilə gənc yetkinlik dövrü arasında başlayır [1].

OKP əlamətləri hansı formalarda olur?

21 tədqiqatı və 5124 iştirakçını əhatə edən meta-analizdə OKP əlamətlərinin dörd əsas ölçüsü müəyyən edilib [5]:

  • Simmetriya: simmetriya ilə bağlı obsessiyalar; təkrarlama, sıraya düzmə və sayma kompulsiyaları.
  • “Qadağan olunmuş” fikirlər: aqressiv, seksual, dini və bədənlə bağlı obsessiyalar və yoxlama kompulsiyaları.
  • Təmizlik: çirklənmə ilə bağlı obsessiyalar və təmizləmə kompulsiyaları.
  • Yığıb saxlama: əşyaları yığıb saxlama ilə bağlı obsessiyalar və kompulsiyalar.

XBT-11-də yığıb saxlama pozuntusu ayrıca diaqnoz kimi də təsnif olunur: bu pozuntuda istənməyən müdaxiləedici fikirlər olmur, əşya toplamağa məcburi ehtiyac və onlardan ayrılmaqla bağlı narahatlıq ön plandadır [3].

OKP ilə əlaqəli pozuntular

XBT-11-in “obsessiv-kompulsiv və əlaqəli pozuntular” qrupuna OKP ilə yanaşı bədən dismorfik pozuntusu, hipoxondriya, qoxu ilə bağlı istinad pozuntusu, yığıb saxlama pozuntusu, həmçinin saç yolma və dəri qoparma kimi bədənə yönəlmiş təkrarlanan davranış pozuntuları daxildir [3].

OKP niyə yaranır?

Tədqiqatlar OKP-nin əsasında duran bir sıra neyrobioloji mexanizmləri, o cümlədən beynin spesifik sinir dövrələrini müəyyən edib; OKP-nin genetik quruluşu da getdikcə daha yaxşı öyrənilir [2].

Diaqnoz necə qoyulur?

OKP-də fərdi qiymətləndirmə vacibdir: əlamətlərin xarakteri, insanın öz fikir və davranışlarının əsassızlığını nə dərəcədə dərk etməsi və müşayiətedici pozuntuların olub-olmaması nəzərə alınır [2].

Müalicə necə aparılır?

OKP-nin effektiv müalicə üsullarına serotoninin geri-udulma inhibitorları və koqnitiv-davranış terapiyası daxildir; digər üsullara cavab verməyən, ağır əlamətləri olan xəstələr üçün neyrocərrahi üsullar da mövcuddur [2]. Müalicə planı əlamətlərin ağırlığı, müşayiətedici vəziyyətlər və xəstənin üstünlükləri nəzərə alınaraq fərdi qurulur.

Tez-tez verilən suallar

OKP sadəcə səliqəlilik və təmizkarlıqdırmı?

Xeyr. OKP-nin əlamətləri yalnız təmizliklə məhdudlaşmır — simmetriya, “qadağan olunmuş” fikirlər və yoxlama, yığıb saxlama kimi müxtəlif formalarda ola bilər [5]. Diaqnoz üçün əlamətlərin əhəmiyyətli narahatlıq yaratması və ya gündəlik fəaliyyəti pozması vacibdir [3].

OKP müalicə olunurmu?

OKP-nin effektivliyi sübut olunmuş müalicə üsulları var: serotoninin geri-udulma inhibitorları və koqnitiv-davranış terapiyası [2].

Dr. Fərid Məmmədovla konsultasiya

Dr. Fərid Məmmədov obsessiv-kompulsiv pozuntu (təkrarlanan fikirlər və məcburi davranışlar) ilə bağlı konsultasiya və müalicə qəbulu aparır.

Xırdalan: (051) 976 76 76 Lənkəran: 050 328 32 62

Əlaqəli mövzular

Narahatlıq, stress və bədən şikayətləriAnksiyete (təşviş) pozuntularıDavamlı, həddindən artıq və gündəlik həyatı pozan qorxu və narahatlıq.Uşaqlar və yeniyetməlilərTiklərQəfil, sürətli, təkrarlanan hərəkətlər və ya səslər.Narahatlıq, stress və bədən şikayətləriPanik atak və güclü həyəcanQəfil başlayan və bir neçə dəqiqəyə pik həddə çatan güclü qorxu tutmaları.Narahatlıq, stress və bədən şikayətləriStress və emosional gərginlikHəyat hadisələrinə uyğunlaşmada çətinlik və uzun sürən emosional gərginlik.

Elmi mənbələr

  1. ABŞ Milli Psixi Sağlamlıq İnstitutu (NIMH). Obsessive-Compulsive Disorder: https://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd
  2. Stein DJ, Costa DLC, Lochner C, et al. Obsessive-compulsive disorder. Nat Rev Dis Primers. 2019;5(1):52. DOI: https://doi.org/10.1038/s41572-019-0102-3
  3. ÜST. XBT-11 — Obsessive-compulsive or related disorders: https://icd.who.int/browse/2025-01/mms/en#1321276661
  4. Fawcett EJ, Power H, Fawcett JM. Women Are at Greater Risk of OCD Than Men: A Meta-Analytic Review of OCD Prevalence Worldwide. J Clin Psychiatry. 2020;81(4):19r13085. DOI: https://doi.org/10.4088/JCP.19r13085
  5. Bloch MH, Landeros-Weisenberger A, Rosario MC, Pittenger C, Leckman JF. Meta-analysis of the symptom structure of obsessive-compulsive disorder. Am J Psychiatry. 2008;165(12):1532–1542. DOI: https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2008.08020320

Bu məlumatlar maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə yalnız həkim qiymətləndirməsindən sonra müəyyən edilir.